Aga Jarząb i Maciej Bączyk podejmują dialog z dorobkiem Zdzisława Jurkiewicza, rozwijając jego sposób myślenia o świecie jako przestrzeni, w której to, co kosmiczne, splata się z tym, co najbliższe. W ich interpretacji planety, słońce i intensywny błękit nieba przenikają codzienność — mieszkanie, okno, rośliny doniczkowe. Wspólnym mianownikiem dla tej trójki artystów pozostaje uważna obserwacja: skierowana jednocześnie ku niebu i ku temu, co wzrasta w domowym wnętrzu.

W twórczości Zdzisław Jurkiewicz spotykały się dwa porządki — nieskończony kosmos i zwyczajna przestrzeń mieszkania. Wszechświat nie był dla niego spektakularnym widowiskiem, lecz fragmentem codziennego doświadczenia. Gwiazdy, planety i ruch słońca oglądał z własnej kuchni przy ul. Łaciarskiej we Wrocławiu, korzystając z samodzielnie zbudowanego teleskopu. To konkretne miejsce, określony czas i osobista perspektywa nadawały kosmosowi wymiar intymny.

Centralnym motywem wystawy staje się okno — granica pomiędzy wnętrzem a zewnętrzem. To przez nie kosmos „wchodzi” do domu, a przestrzeń prywatna staje się filtrem dla tego, co nieskończone. W latach 70. Jurkiewicz szczególnie wyraziście łączył artystyczne poszukiwania z naukową dociekliwością, tworząc fotografie dokumentujące ruch planet i zjawiska świetlne. Wszechświat istniał w nich równolegle z domową codziennością, z intymnością kawalerki przekształconej w pracownię i obserwatorium.

Wystawa rozwija tę perspektywę, zestawiając kosmos z życiem roślinnym w jednej skali doświadczenia. Projekcje, światło i dźwięk splatają się tu z praktyką troski i obserwacji. Powracają cztery elementy: rośliny doniczkowe, planety, słońce i błękit nieba. Rośliny przypominają o domowym wymiarze działań Jurkiewicza — jego fascynacji wzrostem, budowaniu własnych narzędzi z prostych, często wtórnych materiałów. Planety przybierają formę cyfrowych wizualizacji zapisanych w szkle i refleksach powierzchni. Słońce zostaje przywołane poprzez rekonstrukcję konkretnej sytuacji obserwacyjnej z mieszkania artysty, a błękit — barwa fundamentalna w jego twórczości — organizuje przestrzeń ekspozycji.

Działający od 2014 roku duet kinoMANUAL konsekwentnie pracuje z projekcją jako medium. Zamiast produkować kolejne materialne obiekty, artyści operują światłem, obrazem i dźwiękiem. To postawa bliska Jurkiewiczowi, który już dekady temu świadomie rezygnował z nadprodukcji dzieł, wybierając proces, eksperyment i efemeryczność. Na wystawie zamiast wielkoformatowych wydruków pojawiają się zmienne, zależne od przestrzeni projekcje. Istotną rolę odgrywa także warstwa dźwiękowa — kompozycja zbudowana z muzyki towarzyszącej Jurkiewiczowi podczas obserwacji nieba. Tworzy ona audialny obraz mieszkania, w którym codzienność i kosmos współistnieją.

Fragmenty archiwalnych prac, widoki z okna przy Łaciarskiej czy motywy roślinne funkcjonują jako pojedyncze slajdy — obrazy do podglądania, wokół których buduje się atmosfera skupienia i kameralności.

Ekspozycja staje się miejscem spotkania różnych porządków: prywatnego i bezkresnego, naukowego i domowego, monumentalnego i intymnego. Zadaje pytania o granice percepcji oraz o to, czy kosmos — zamiast przestrzeni podboju — może być postrzegany jako część naszego „domu”. I jak szeroko rozumieć pojęcie zamieszkiwania w świecie, którego granice nieustannie się przesuwają.

Artyści

Aga Jarząb — reżyserka, animatorka i projektantka graficzna, absolwentka i wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Tworzy głównie eksperymentalne, abstrakcyjne filmy animowane realizowane tradycyjnymi technikami, takimi jak rysunek czy wycinanka. Jej prace były prezentowane i nagradzane na międzynarodowych festiwalach.

Maciej Bączyk — artysta zajmujący się dźwiękiem i obrazem, absolwent kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Tworzy filmy eksperymentalne i instalacje, podkreślając fizyczny kontakt z taśmą filmową i narzędziami pracy. Współpracował z licznymi zespołami muzycznymi i projektami artystycznymi.

Zdzisław Jurkiewicz (1931–2012) — architekt, malarz, fotograf, teoretyk i poeta. Studiował na Politechnice Wrocławskiej, był profesorem sztuk pięknych, członkiem ZPAP i Grupy Wrocławskiej. Reprezentował Polskę m.in. na Biennale w São Paulo i w Centre Pompidou w Paryżu. Astronomia była jego wieloletnią pasją — już jako nastolatek budował teleskopy, a swoje mieszkanie przekształcił w unikalne laboratorium obserwacji nieba, roślin i zwierząt. Uważany jest za jednego z pionierów sztuki o tematyce środowiskowej w Polsce.

Organizatorzy: Galeria FOTO-GEN, Villa Heike
Kurator: Paweł Bąkowski
Patroni medialni: Pismo Artystyczne Format, Contemporary Lynx, Kwartalnik Fotografia
Identyfikacja wizualna: Zosia Jaros
Tłumaczenia: Christa Conklin, Fabryka Tłumaczeń

Projekt dofinansowany z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego oraz Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej.